مجله حقوق و سیاست گذاری سلامت

مجله حقوق و سیاست گذاری سلامت

سخن سردبیر: بازتعریف حقوق سلامت در پیوند با سیاستگذاری عمومی

نوع مقاله : سخن سردبیر

نویسنده
دانشیار گروه اخلاق پزشکی، دانشکدۀ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایران، تهران، ایران‏
چکیده
«حقوق سلامت» نه صرفاً به معنای حقوق پزشکی، مسئولیت حرفه‌ای پزشکان یا دعاوی مربوط به درمان، بلکه دانشی میان‌رشته‌ای برای فهم و تنظیم مناسبات سلامت در جامعه است. از دیدگاه سازمان بهداشت جهانی (2019) «برای همه جنبه‌های سلامت، قواعد الزام‌آوری وجود دارد که حقوق و مسئولیت‌های دولت‌ها، کارکنان حوزه سلامت، شرکت‌ها، جامعه مدنی و جمعیت یک کشور را تعیین می‌کند. این قواعد در کنار هم، چارچوب یا ساختار حقوقی سلامت را تشکیل می‌دهند. قواعد الزام‌آور مذکور اشکال مختلفی از قبیل قوانین، مقررات، قراردادها، رویه قضایی دارند.» از این منظر، حقوق سلامت با مفاهیم و حوزه‌هایی چون حق بر سلامت، عدالت در دسترسی به خدمات، حکمرانی و تنظیم‌گری نظام سلامت، داده‌های سلامت، فناوری‌های نوین، اخلاق زیستی، ایمنی بیمار و مسئولیت دولت پیوندی ناگسستنی دارد.
حقوق سلامت و تنظیم‌گری سلامت، ارتباطی تنگاتنگ دارند. سیاستگذاری سلامت بدون چارچوب حقوقی، به مدیریتی اقتضاگرا و فاقد تضمین تبدیل می‌شود که در برابر شهروندان پاسخگو نیست. علاوه بر این، سیاست‌های سلامت، عمدتا از مسیر قوانین و مقررات به مرحله اجرا می‌رسند و ناکارآمدی و ایراد در این مسیر، بهترین سیاست‌ها را نیز ناکام می‌گذارد. در سوی دیگر، حقوق سلامت بدون فهم سیاستگذاری، به متنی انتزاعی و دور از قابلیت اجرا بدل می‌گردد. پیوند این دو، امکان تبدیل «حق بر سلامت» از یک اصل آرمانی به رویه‌های الزام‌آور و قابل نظارت را فراهم می‌کند. تصمیم‌های تخصیص منابع، تعیین بسته‌های خدماتی، نظام ارجاع، تنظیم قیمت‌گذاری دارو و تجهیزات، و اولویت‌بندی مداخلات سلامت عمومی، همگی نیازمند تحلیل حقوقی و مشروعیت هنجاری‌اند. از این رو، مجله «حقوق و سیاستگذاری سلامت» گفت‌وگوی حقوقدان و سیاست‌گذار را شرط لازم هر اصلاح نظام‌مند در سلامت می‌داند.
کلیدواژه‌ها